श्री रामरक्षा स्तोत्रम्Shri Ram Raksha Stotram

Shri Ram Raksha Stotramश्री रामरक्षा स्तोत्रम्

श्रीराम का सर्वांग-रक्षा कवच, जिसे «वज्रपंजर» भी कहा गया है। ऋषि बुधकौशिक को स्वप्न में शिव ने इसका आदेश दिया और प्रातः जागकर उन्होंने इसे लिखा। इसमें सिर से चरण तक प्रत्येक अंग की रक्षा राम के एक-एक नाम से माँगी गई है। सम्पूर्ण 38 श्लोक विनियोग एवं ध्यान सहित, लिप्यंतरण और अर्थ के साथ।The whole-body armour of Shri Ram, also called the “adamant cage”. Shiva enjoined it upon the sage Budhakaushika in a dream, and on waking he wrote it down. In it the protection of every limb, from head to foot, is sought through a separate name of Ram. All thirty-eight shlokas, with the viniyoga and dhyana, transliteration and meaning.

100%

॥ विनियोग ॥॥ Viniyoga ॥

अस्य श्रीरामरक्षास्तोत्रमन्त्रस्य बुधकौशिक ऋषिः। श्री सीतारामचन्द्रो देवता। अनुष्टुप् छन्दः। सीता शक्तिः। श्रीमान् हनुमान् कीलकम्। श्री सीतारामचन्द्रप्रीत्यर्थे रामरक्षास्तोत्रजपे विनियोगः॥

Asya Shriramarakshastotramantrasya Budhakaushika rishih. Shri Sitaramachandro devata. Anushtup chhandah. Sita shaktih. Shriman Hanuman kilakam. Shri Sitaramachandraprityarthe Ramarakshastotrajape viniyogah.

इस रामरक्षा स्तोत्र-मंत्र के ऋषि बुधकौशिक हैं, देवता श्री सीतारामचन्द्र, छन्द अनुष्टुप्, शक्ति सीता और कीलक श्रीमान हनुमान हैं। श्री सीतारामचन्द्र की प्रीति के लिए इस स्तोत्र के जप में यह विनियोग है।

For this Ramaraksha hymn the seer is Budhakaushika, the deity Shri Sita-Ramachandra, the metre Anushtup, the power Sita, and the pin Hanuman. This is the dedication for its recitation, for the pleasure of Shri Sita-Ramachandra.

॥ अथ ध्यानम् ॥॥ Dhyana ॥

ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थं, पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम्। वामाङ्कारूढसीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभं, नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डलं रामचन्द्रम्॥

Dhyayedajanubahum dhritasharadhanusham baddhapadmasanastham, pitam vaso vasanam navakamaladalaspardhinetram prasannam. Vamankarudhasitamukhakamalamilallochanam niradabham, nanalankaradiptam dadhatamurujatamandalam Ramachandram.

ध्यान करें उन रामचन्द्र का — जिनकी भुजाएँ घुटनों तक हैं, जो धनुष-बाण धारण किए पद्मासन में स्थित हैं, पीत वस्त्र पहने हैं, जिनके नेत्र नवकमल-दल से स्पर्धा करते हैं और मुख प्रसन्न है; जिनकी दृष्टि बाईं जाँघ पर बैठी सीता के मुख-कमल से मिली है, जो मेघ-सी आभा वाले, अनेक अलंकारों से दीप्त और विशाल जटा-मंडल धारण करने वाले हैं।

Meditate on Ramachandra — his arms reaching to his knees, bearing bow and arrow, seated in the lotus posture, robed in yellow, his eyes rivalling fresh lotus petals and his face serene; his gaze meeting the lotus face of Sita seated on his left thigh; radiant as a cloud, bright with many ornaments, wearing a great circle of matted hair.

॥ रामरक्षा स्तोत्रम् ॥॥ Ram Raksha Stotram ॥

१

चरितं रघुनाथस्य शतकोटि प्रविस्तरम्। एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम्॥

Charitam Raghunathasya shatakoti pravistaram, ekaikamaksharam punsam mahapatakanashanam.

रघुनाथ का चरित्र सौ करोड़ विस्तार वाला है; उसका एक-एक अक्षर मनुष्यों के महापापों का नाश करने वाला है।

The story of Raghunath extends over a thousand million verses; each single syllable of it destroys the gravest sins of men.

२

ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम्। जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम्॥

Dhyatva nilotpalashyamam Ramam rajivalochanam, Janakilakshmanopetam jatamukutamanditam.

नीले कमल-से श्याम, कमल-नयन राम का ध्यान करके — जो जानकी और लक्ष्मण के सहित हैं और जटा-मुकुट से मंडित हैं।

Having meditated on Ram, dark as the blue lotus and lotus-eyed, accompanied by Janaki and Lakshman, crowned with matted locks.

३

सासितूणधनुर्बाणपाणिं नक्तंचरान्तकम्। स्वलीलया जगत्त्रातुमाविर्भूतमजं विभुम्॥

Sasitunadhanurbanapanim naktancharantakam, svalilaya jagattratumavirbhutamajam vibhum.

जो खड्ग, तूणीर, धनुष और बाण हाथ में लिए राक्षसों का अंत करने वाले हैं; अजन्मा और सर्वव्यापी होकर भी अपनी लीला से जगत की रक्षा हेतु प्रकट हुए।

Who bears sword, quiver, bow and arrow in hand and ends the night-stalkers; unborn and all-pervading, yet manifest by his own play to protect the world.

४

रामरक्षां पठेत्प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम्। शिरो मे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः॥

Ramaraksham pathetprajnah papaghnim sarvakamadam, shiro me Raghavah patu bhalam Dasharathatmajah.

बुद्धिमान पुरुष इस पापनाशिनी और सर्व-कामना पूर्ण करने वाली रामरक्षा का पाठ करे — राघव मेरे सिर की रक्षा करें और दशरथ-पुत्र मेरे भाल की।

Let the wise recite this Ramaraksha, destroyer of sin and giver of every desire — may Raghava guard my head and the son of Dasharath my brow.

५

कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियः श्रुती। घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः॥

Kausalyeyo drishau patu Vishvamitrapriyah shruti, ghranam patu makhatrata mukham Saumitrivatsalah.

कौसल्या-नंदन मेरे नेत्रों की, विश्वामित्र के प्रिय मेरे कानों की, यज्ञ-रक्षक मेरी नासिका की और लक्ष्मण-वत्सल मेरे मुख की रक्षा करें।

May Kausalya’s son guard my eyes, Vishvamitra’s beloved my ears, the protector of the sacrifice my nose, and Lakshman’s fond brother my mouth.

६

जिह्वां विद्यानिधिः पातु कण्ठं भरतवन्दितः। स्कन्धौ दिव्यायुधः पातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः॥

Jihvam vidyanidhih patu kantham Bharatavanditah, skandhau divyayudhah patu bhujau bhagneshakarmukah.

विद्या के निधि मेरी जिह्वा की, भरत द्वारा वंदित मेरे कंठ की, दिव्य आयुधों वाले मेरे कंधों की और शिव-धनुष तोड़ने वाले मेरी भुजाओं की रक्षा करें।

May the treasury of learning guard my tongue, he whom Bharat reveres my throat, the bearer of divine weapons my shoulders, and the breaker of Shiva’s bow my arms.

७

करौ सीतापतिः पातु हृदयं जामदग्न्यजित्। मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः॥

Karau Sitapatih patu hridayam Jamadagnyajit, madhyam patu kharadhvamsi nabhim Jambavadashrayah.

सीतापति मेरे हाथों की, परशुराम को जीतने वाले मेरे हृदय की, खर का ध्वंस करने वाले मेरे मध्य भाग की और जाम्बवान के आश्रयदाता मेरी नाभि की रक्षा करें।

May Sita’s lord guard my hands, the victor over Parashuram my heart, the destroyer of Khara my waist, and Jambavan’s refuge my navel.

८

सुग्रीवेशः कटी पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः। ऊरू रघूत्तमः पातु रक्षःकुलविनाशकृत्॥

Sugriveshah kati patu sakthini Hanumatprabhuh, uru Raghuttamah patu rakshahkulavinashakrit.

सुग्रीव के स्वामी मेरी कमर की, हनुमान के प्रभु मेरी जंघाओं के ऊपरी भाग की, और राक्षस-कुल का विनाश करने वाले रघुश्रेष्ठ मेरी जाँघों की रक्षा करें।

May Sugriva’s lord guard my hips, Hanuman’s master my thighs’ upper part, and the best of Raghus, destroyer of the demon race, my thighs.

९

जानुनी सेतुकृत्पातु जङ्घे दशमुखान्तकः। पादौ विभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः॥

Januni setukritpatu janghe dashamukhantakah, padau Vibhishanashridah patu Ramo’khilam vapuh.

सेतु के निर्माता मेरे घुटनों की, दशमुख रावण का अंत करने वाले मेरी पिंडलियों की, विभीषण को श्री देने वाले मेरे चरणों की — और राम मेरे सम्पूर्ण शरीर की रक्षा करें।

May the builder of the bridge guard my knees, the ender of ten-faced Ravana my shins, the giver of fortune to Vibhishana my feet — and may Ram guard my whole body.

१०

एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत्। स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत्॥

Etam Ramabalopetam raksham yah sukriti pathet, sa chirayuh sukhi putri vijayi vinayi bhavet.

राम के बल से युक्त इस रक्षा का जो पुण्यात्मा पाठ करता है, वह दीर्घायु, सुखी, पुत्रवान, विजयी और विनयशील होता है।

The virtuous one who recites this armour charged with Ram’s strength becomes long-lived, happy, blessed with children, victorious and humble.

११

पातालभूतलव्योमचारिणश्छद्मचारिणः। न द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः॥

Patalabhutalavyomacharinashchhadmacharinah, na drashtumapi shaktaste rakshitam Ramanamabhih.

पाताल, पृथ्वी और आकाश में विचरने वाले तथा छल से चलने वाले प्राणी — राम-नामों से रक्षित पुरुष को देख भी नहीं सकते।

Those who move in the nether world, on earth and in the sky, and those who move by deceit, cannot so much as look upon one guarded by Ram’s names.

१२

रामेति रामभद्रेति रामचन्द्रेति वा स्मरन्। नरो न लिप्यते पापैर्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति॥

Rameti Ramabhadreti Ramachandreti va smaran, naro na lipyate papairbhuktim muktim cha vindati.

«राम», «रामभद्र» अथवा «रामचंद्र» — इनका स्मरण करने वाला मनुष्य पापों से लिप्त नहीं होता और भोग तथा मुक्ति दोनों पाता है।

Remembering “Ram”, “Ramabhadra” or “Ramachandra”, a man is untouched by sin and gains both enjoyment and liberation.

१३

जगज्जैत्रैकमन्त्रेण रामनाम्नाभिरक्षितम्। यः कण्ठे धारयेत्तस्य करस्थाः सर्वसिद्धयः॥

Jagajjaitraikamantrena Ramanamnabhirakshitam, yah kanthe dharayettasya karasthah sarvasiddhayah.

जगत को जीतने वाले एक ही मंत्र — राम-नाम — से रक्षित इस स्तोत्र को जो कंठ में धारण करता है, सारी सिद्धियाँ उसके हाथ में रहती हैं।

He who keeps in his throat this hymn, guarded by the single world-conquering mantra of Ram’s name, holds all attainments in his hand.

१४

वज्रपञ्जरनामेदं यो रामकवचं स्मरेत्। अव्याहताज्ञः सर्वत्र लभते जयमङ्गलम्॥

Vajrapanjaranamedam yo Ramakavacham smaret, avyahatajnah sarvatra labhate jayamangalam.

«वज्रपंजर» नाम के इस राम-कवच का जो स्मरण करता है, उसकी आज्ञा अबाधित रहती है और वह सर्वत्र जय तथा मंगल पाता है।

He who recalls this armour of Ram, named “adamant cage”, finds his word unobstructed and gains victory and blessing everywhere.

१५

आदिष्टवान्यथा स्वप्ने रामरक्षामिमां हरः। तथा लिखितवान्प्रातः प्रबुद्धो बुधकौशिकः॥

Adishtavanyatha svapne Ramarakshamimam Harah, tatha likhitavanpratah prabuddho Budhakaushikah.

जैसा शिव ने स्वप्न में आदेश दिया, वैसा ही प्रातः जागकर बुधकौशिक ऋषि ने इस रामरक्षा को लिख दिया।

As Hara instructed him in a dream, so on waking at dawn did the sage Budhakaushika write down this Ramaraksha.

१६

आरामः कल्पवृक्षाणां विरामः सकलापदाम्। अभिरामस्त्रिलोकानां रामः श्रीमान्स नः प्रभुः॥

Aramah kalpavrikshanam viramah sakalapadam, abhiramastrilokanam Ramah shriman sa nah prabhuh.

जो कल्पवृक्षों का उपवन हैं, समस्त आपदाओं का विराम हैं और तीनों लोकों को अभिराम लगते हैं — वही श्रीमान राम हमारे प्रभु हैं।

He who is a grove of wish-granting trees, the ending of all calamity, and the delight of the three worlds — that glorious Ram is our lord.

१७

तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ। पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ॥

Tarunau rupasampannau sukumarau mahabalau, pundarikavishalakshau chirakrishnajinambarau.

दोनों तरुण, रूप-सम्पन्न, सुकुमार और महाबलवान हैं; कमल-से विशाल नेत्रों वाले और वल्कल तथा मृगचर्म धारण किए हुए।

Both youthful, of perfect form, tender yet mighty; wide-eyed as white lotuses, clad in bark and black deerskin.

१८

फलमूलाशिनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ। पुत्रौ दशरथस्यैतौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ॥

Phalamulashinau dantau tapasau brahmacharinau, putrau Dasharathasyaitau bhratarau Ramalakshmanau.

फल-मूल का आहार करने वाले, संयमी, तपस्वी और ब्रह्मचारी — दशरथ के ये दोनों पुत्र, भाई राम और लक्ष्मण।

Living on fruit and root, self-controlled, ascetic and celibate — these two sons of Dasharath, the brothers Ram and Lakshman.

१९

शरण्यौ सर्वसत्त्वानां श्रेष्ठौ सर्वधनुष्मताम्। रक्षःकुलनिहन्तारौ त्रायेतां नो रघूत्तमौ॥

Sharanyau sarvasattvanam shreshthau sarvadhanushmatam, rakshahkulanihantarau trayetam no Raghuttamau.

सब प्राणियों के शरण्य, समस्त धनुर्धरों में श्रेष्ठ और राक्षस-कुल का नाश करने वाले — वे रघुश्रेष्ठ हमारी रक्षा करें।

Refuge of all beings, best of all bowmen, slayers of the demon race — may those foremost Raghus protect us.

२०

आत्तसज्जधनुषा विषुस्पृशा वक्षया शुगनिषङ्गसङ्गिनौ। रक्षणाय मम रामलक्ष्मणावग्रतः पथि सदैव गच्छताम्॥

Attasajjadhanusha vishusprisha vakshaya shuganishangasanginau, rakshanaya mama Ramalakshmanavagratah pathi sadaiva gachchhatam.

धनुष चढ़ाए, बाण को स्पर्श करते और तूणीर साथ लिए हुए — राम और लक्ष्मण मेरी रक्षा के लिए मार्ग में सदा मेरे आगे-आगे चलें।

With bows strung, fingers on the arrow and quivers at their sides — may Ram and Lakshman ever walk before me on the road, to guard me.

२१

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा। गच्छन्मनोरथान्नश्च रामः पातु सलक्ष्मणः॥

Sannaddhah kavachi khadgi chapabanadharo yuva, gachchhanmanorathanashcha Ramah patu salakshmanah.

कवच पहने, खड्ग लिए, धनुष-बाण धारण किए वह युवा — हमारे मनोरथों के साथ चलते हुए राम, लक्ष्मण सहित, हमारी रक्षा करें।

Armoured, sword in hand, bearing bow and arrow, that youth — may Ram with Lakshman, moving with our desires, protect us.

२२

रामो दाशरथिः शूरो लक्ष्मणानुचरो बली। काकुत्स्थः पुरुषः पूर्णः कौसल्येयो रघूत्तमः॥

Ramo Dasharathih shuro Lakshmananucharo bali, Kakutsthah purushah purnah Kausalyeyo Raghuttamah.

राम, दशरथ-पुत्र, शूर, लक्ष्मण जिनके अनुचर हैं, बलवान; काकुत्स्थ, पूर्ण पुरुष, कौसल्या-नंदन, रघुश्रेष्ठ।

Ram, son of Dasharath, valiant, followed by Lakshman, mighty; of Kakutstha’s line, the complete Person, Kausalya’s son, best of Raghus.

२३

वेदान्तवेद्यो यज्ञेशः पुराणपुरुषोत्तमः। जानकीवल्लभः श्रीमानप्रमेयपराक्रमः॥

Vedantavedyo yajneshah puranapurushottamah, Janakivallabhah shrimanaprameyaparakramah.

वेदान्त से जाने जाने योग्य, यज्ञों के ईश, पुराणों के पुरुषोत्तम; जानकी के प्रियतम, श्रीमान और अप्रमेय पराक्रम वाले।

Knowable through Vedanta, lord of sacrifices, supreme Person of the Puranas; beloved of Janaki, glorious, of immeasurable prowess.

२४

इत्येतानि जपन्नित्यं मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः। अश्वमेधाधिकं पुण्यं सम्प्राप्नोति न संशयः॥

Ityetani japannityam madbhaktah shraddhayanvitah, ashvamedhadhikam punyam sampraptnoti na sanshayah.

जो मेरा भक्त श्रद्धा से युक्त होकर इन नामों का नित्य जप करता है, वह अश्वमेध यज्ञ से भी अधिक पुण्य निःसंदेह प्राप्त करता है।

My devotee who, filled with faith, repeats these names daily gains merit greater than the horse-sacrifice — of this there is no doubt.

२५

रामं दूर्वादलश्यामं पद्माक्षं पीतवाससम्। स्तुवन्ति नामभिर्दिव्यैर्न ते संसारिणो नराः॥

Ramam durvadalashyamam padmaksham pitavasasam, stuvanti namabhirdivyairna te sansarino narah.

दूर्वा-दल-से श्याम, कमल-नयन और पीत वस्त्र वाले राम की जो दिव्य नामों से स्तुति करते हैं, वे मनुष्य संसार के बंधन में नहीं पड़ते।

Those who praise with divine names that Ram — dark as durva grass, lotus-eyed, robed in yellow — are not men bound to the round of birth.

२६

रामं लक्ष्मणपूर्वजं रघुवरं सीतापतिं सुन्दरं, काकुत्स्थं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम्। राजेन्द्रं सत्यसन्धं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिं, वन्दे लोकाभिरामं रघुकुलतिलकं राघवं रावणारिम्॥

Ramam Lakshmanapurvajam Raghuvaram Sitapatim sundaram, Kakutstham karunarnavam gunanidhim viprapriyam dharmikam. Rajendram satyasandham Dasharathatanayam shyamalam shantamurtim, vande lokabhiramam Raghukulatilakam Raghavam Ravanarim.

लक्ष्मण के अग्रज, रघुश्रेष्ठ, सीतापति, सुंदर; काकुत्स्थ, करुणा के सागर, गुणों के निधि, ब्राह्मणों के प्रिय और धार्मिक; राजाओं के इन्द्र, सत्य-प्रतिज्ञ, दशरथ-पुत्र, श्यामल और शांत-मूर्ति — लोकों को अभिराम, रघुकुल के तिलक, रावण के शत्रु राघव को मैं प्रणाम करता हूँ।

Elder brother of Lakshman, best of Raghus, husband of Sita, beautiful; of Kakutstha’s line, an ocean of compassion, treasury of virtue, dear to the twice-born, righteous; Indra among kings, true to his word, son of Dasharath, dark-hued and serene of form — I bow to Raghava, delight of the worlds, ornament of Raghu’s house, foe of Ravana.

२७

रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे। रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः॥

Ramaya Ramabhadraya Ramachandraya vedhase, Raghunathaya nathaya Sitayah pataye namah.

राम को, रामभद्र को, रामचंद्र को, विधाता को; रघुनाथ को, नाथ को और सीता के पति को नमस्कार।

Salutations to Ram, to Ramabhadra, to Ramachandra the creator; to Raghunath, to the Lord, to the husband of Sita.

२८

श्रीराम राम रघुनन्दन राम राम, श्रीराम राम भरताग्रज राम राम। श्रीराम राम रणकर्कश राम राम, श्रीराम राम शरणं भव राम राम॥

Shriram Ram Raghunandana Ram Ram, Shriram Ram Bharatagraja Ram Ram. Shriram Ram ranakarkasha Ram Ram, Shriram Ram sharanam bhava Ram Ram.

श्रीराम राम, रघुनंदन राम राम; श्रीराम राम, भरत के अग्रज राम राम; श्रीराम राम, रण में कठोर राम राम; श्रीराम राम, मेरे शरण होइए राम राम।

Shriram Ram, delight of Raghu’s line; Shriram Ram, elder of Bharat; Shriram Ram, unyielding in battle; Shriram Ram, be my refuge, Ram Ram.

२९

श्रीराम चन्द्रचरणौ मनसा स्मरामि, श्रीराम चन्द्रचरणौ वचसा गृणामि। श्रीराम चन्द्रचरणौ शिरसा नमामि, श्रीराम चन्द्रचरणौ शरणं प्रपद्ये॥

Shriram Chandracharanau manasa smarami, Shriram Chandracharanau vachasa grinami. Shriram Chandracharanau shirasa namami, Shriram Chandracharanau sharanam prapadye.

श्रीरामचंद्र के चरणों का मन से स्मरण करता हूँ, वाणी से गुणगान करता हूँ, सिर से प्रणाम करता हूँ और उन्हीं चरणों की शरण ग्रहण करता हूँ।

The feet of Shri Ramachandra I remember with my mind, praise with my speech, bow to with my head, and take as my refuge.

३०

माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः, स्वामी रामो मत्सखा रामचन्द्रः। सर्वस्वं मे रामचन्द्रो दयालुः, नान्यं जाने नैव जाने न जाने॥

Mata Ramo matpita Ramachandrah, svami Ramo matsakha Ramachandrah. Sarvasvam me Ramachandro dayaluh, nanyam jane naiva jane na jane.

राम ही मेरी माता, रामचंद्र ही मेरे पिता; राम ही स्वामी और रामचंद्र ही मेरे सखा हैं। दयालु रामचंद्र ही मेरा सर्वस्व हैं — और किसी को मैं नहीं जानता, नहीं जानता, नहीं जानता।

Ram is my mother, Ramachandra my father; Ram my master and Ramachandra my friend. Merciful Ramachandra is my all — no other do I know, I do not know, I do not know.

३१

दक्षिणे लक्ष्मणो यस्य वामे च जनकात्मजा। पुरतो मारुतिर्यस्य तं वन्दे रघुनन्दनम्॥

Dakshine Lakshmano yasya vame cha Janakatmaja, purato Marutiryasya tam vande Raghunandanam.

जिनके दाहिनी ओर लक्ष्मण, बाईं ओर जानकी और आगे मारुति (हनुमान) हैं — उन रघुनंदन को मैं प्रणाम करता हूँ।

He on whose right is Lakshman, on whose left is Janaki’s daughter, and before whom stands Maruti — that delight of Raghu I salute.

३२

लोकाभिरामं रणरङ्गधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम्। कारुण्यरूपं करुणाकरं तं श्रीरामचन्द्रं शरणं प्रपद्ये॥

Lokabhiramam ranarangadhiram rajivanetram Raghuvamshanatham, karunyarupam karunakaram tam Shriramachandram sharanam prapadye.

लोकों को अभिराम, रणभूमि में धीर, कमल-नयन और रघुवंश के नाथ; करुणा के स्वरूप और करुणा की खान — उन श्रीरामचंद्र की मैं शरण लेता हूँ।

Delight of the worlds, steadfast on the field of battle, lotus-eyed, lord of Raghu’s line; compassion embodied and its very mine — in that Shri Ramachandra I take refuge.

३३

मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम्। वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये॥

Manojavam marutatulyavegam jitendriyam buddhimatam varishtham, vatatmajam vanarayuthamukhyam Shriramadutam sharanam prapadye.

मन के समान वेग वाले, पवन-सी गति वाले, इन्द्रियों को जीतने वाले और बुद्धिमानों में श्रेष्ठ; पवन-पुत्र, वानर-समूह के मुख्य — श्रीराम के दूत की मैं शरण लेता हूँ।

Swift as thought, of speed equal to the wind, master of his senses, foremost among the wise; son of the wind, chief of the monkey host — in Shri Ram’s messenger I take refuge.

३४

कूजन्तं रामरामेति मधुरं मधुराक्षरम्। आरुह्य कविताशाखां वन्दे वाल्मीकिकोकिलम्॥

Kujantam Ramarameti madhuram madhuraksharam, aruhya kavitashakham vande Valmikikokilam.

कविता की शाखा पर चढ़कर «राम राम» का मधुर और मधुराक्षर कूजन करते हुए वाल्मीकि-कोकिल को मैं प्रणाम करता हूँ।

I salute the cuckoo Valmiki, who, perched on the bough of poetry, sings sweetly “Ram, Ram” in syllables of honey.

३५

आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसम्पदाम्। लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम्॥

Apadamapahartaram dataram sarvasampadam, lokabhiramam Shriramam bhuyo bhuyo namamyaham.

आपदाओं को हरने वाले, समस्त सम्पदाओं के दाता और लोकों को अभिराम श्रीराम को मैं बार-बार प्रणाम करता हूँ।

To the remover of calamities, the giver of every prosperity, the delight of the worlds — to Shri Ram I bow again and again.

३६

भर्जनं भवबीजानामर्जनं सुखसम्पदाम्। तर्जनं यमदूतानां रामरामेति गर्जनम्॥

Bharjanam bhavabijanamarjanam sukhasampadam, tarjanam yamadutanam Ramarameti garjanam.

«राम राम» का गर्जन भव-बीजों को भून देने वाला, सुख-सम्पदाओं को अर्जित कराने वाला और यमदूतों को डराने वाला है।

The roar of “Ram, Ram” scorches the seeds of rebirth, wins happiness and wealth, and strikes terror into the messengers of death.

३७

रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे, रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः। रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहं, रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर॥

Ramo rajamanih sada vijayate Ramam Ramesham bhaje, Ramenabhihata nishacharachamu Ramaya tasmai namah. Ramannasti parayanam parataram Ramasya daso’smyaham, Rame chittalayah sada bhavatu me bho Ram mamuddhara.

राम राजाओं में मणि हैं और सदा विजयी होते हैं; उन रमेश राम का मैं भजन करता हूँ। राम ने ही राक्षस-सेना का संहार किया — उन राम को नमस्कार। राम से बढ़कर कोई परायण नहीं; मैं राम का दास हूँ, मेरा चित्त सदा राम में लीन रहे — हे राम, मेरा उद्धार करें।

Ram, jewel among kings, ever conquers; Ram, lord of Rama, I worship. By Ram the demon host was struck down; to that Ram, salutations. There is no higher refuge than Ram; I am Ram’s servant, may my mind ever dissolve in Ram — O Ram, lift me up.

३८

राम रामेति रामेति रमे रामे मनोरमे। सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने॥

Ram Rameti Rameti rame Rame manorame, sahasranama tattulyam Ramanama varanane.

«राम राम» कहते हुए मैं मनोरम राम में रमता हूँ; हे वरानने (पार्वती), राम-नाम सहस्रनाम के तुल्य है।

Saying “Ram, Ram”, I delight in the delightful Ram; O fair-faced one, the name of Ram equals the thousand names.